4 succesfactoren van internationale projecten van waterschappen

(Foto: Hilda Weges)

Ineens waren ze weg uit het straatbeeld. Ongebruikt lagen ze jarenlang op hoopjes in de straten in de Bangerpolder in Semarang, Indonesië. Maar nu er dijken opgetrokken zijn en de huizen niet langer onder stromen, slingeren de dakpannen niet langer rond. Ze sieren de daken in Semarang.

Dit is één van de mooie resultaten van een tienjarig project (ten dele) gefinancierd door het NWB fonds. Een inwoner vertelt: Nu het water niet meer via de voordeur naar binnen stroomt, heeft het weer zin om het water van boven tegen te houden.

Er is in dit waterveiligheidsproject veel bereikt. In het gebied dat eerst bijna permanent onder water stond, staan de straten nu al sinds 2010 droog. Niet mis, voor een eerste internationaal project van Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard. Projectleider Piet Boesberg: De Indonesische partners boekten veel vooruitgang: ze installeerden een dijk, gemaal én polderbestuur in een dichtbevolkt gebied met 80.000 inwoners. En zo’n resultaat in slechts tien jaar tijd, dat had ik in Nederland nog moeten zien, voegt hij er lachend aan toe.

Het NWB Fonds voor waterprojecten

Bovenstaand Indonesië-project is het langstlopende project van het NWB Fonds, dat internationale samenwerkingsprojecten van waterschappen in Nederland ondersteunt. Dit zijn projecten op alle gebieden waar waterschappen in Nederland ook aan werken: afvalwaterzuivering, waterveiligheid en waterkwaliteit. Met steun van het NWB Fonds worden vooral projecten uitgevoerd die er specifiek op gericht zijn de besturing (governance) van waterschappen of vergelijkbare instanties te verbeteren, of op te zetten.

In de nieuwe straten is volop leven (Foto: Bert van Boggelen)

Het bouwen van een waterzuivering is een belangrijke ontwikkeling. Maar, deze goed onderhouden met voldoende financiële middelen, protocollen en getrainde mensen is wat leidt tot een duurzame oplossing.

Ik sprak met directeur Bert van Boggelen over de ambities en doelstellingen van het fonds. Zo kon ik een aantal succesfactoren destilleren.

Succesfactoren waterprojecten

Succesfactor 1: Kijk in de spiegel

De slogan ‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf’ neemt het NWB Fonds ter harte. Om voldoende kwaliteit in projecten te kunnen waarborgen, heeft het fonds een aantal ambities en voorwaarden opgesteld voor zowel haar eigen organisatie als voor de waterschappen die partner zijn in de projecten. Het idee is dat dit helpt om de projecten steeds weer naar een hoger niveau te tillen. De voorwaarden voor de projecten en de projectteams zijn:

  • Hoog gekwalificeerde en voldoende medewerkers zodat continuïteit van projecten zoveel mogelijk gegarandeerd is
  • Diversiteit van medewerkers van projectteams, inclusief kansen voor jongeren
  • Communicatie, zowel binnen de waterschappen als richting burgers

Vooral op het punt communicatie valt nog een verbeterslag te maken. Van Boggelen: Heldere communicatie over de internationale projecten is van belang, zowel om draagvlak te creëren bij burgers, maar ook om die intern bij waterschappen meer bekendheid te geven en ervoor te zorgen dat meer mensen kunnen leren van deze interessante projecten. Het uitgangspunt is dat internationale samenwerking twee kanten op werkt: de kennis van de waterschappen komt terecht op die plekken in het buitenland waar erom gevraagd wordt en waar dit hard nodig is, en de waterschappen zelf leren ook van deze projecten en kunnen daardoor nog meer professionaliseren. Zo werken bijvoorbeeld Nederlandse en Zuid-Afrikaanse waterbeheerders samen aan de implementatie  van Hydronet, een decision support system voor het weer- en klimaatbestendig maken van watersystemen. Kennisdeling en ontwikkeling optima forma.


“We kregen bestuurlijk draagvlak en konden toen snel verder om samen het project uit te werken. “

Succesfactor 2: Trek aan de juiste touwtjes

Het project bij Semarang kwam de eerste twee jaar niet van de grond. Het project was van start gegaan toen een eerdere burgemeester hulp vroeg bij het watermanagement. Al was het team van het waterschap en beleidsmedewerkers van de gemeente Semarang enthousiast aan de slag gegaan, er zat lange tijd weinig beweging in het project. Wat bleek: er was een nieuwe burgemeester die niet op de hoogte was van het initiatief  van zijn voorganger. Projectleider Boesberg: Toen konden we eigenlijk weer van voren af aan beginnen.

Van Boggelen: Een belangrijke les die je hieruit kunt trekken is dat het in kaart brengen van het krachtenveld een noodzakelijke stap is, evenals goed weten hoe de cultuur in elkaar steekt. Wij zijn in Nederland gewend dat beleidsmedewerkers of ambtenaren juist invloed kunnen uitoefenen op het bestuur (van bijvoorbeeld een gemeente of waterschap), dus als je iets wilt bereiken in Nederland kun je dat prima via die weg proberen. Dat werkte niet in Indonesië.

Daarna pakte het waterschap het anders aan. Het krachtenveld werd onderzocht en er werd eerst uitgebreid met de mensen bovenaan de ladder gepraat. Daarna ging het snel. Boesberg: We kregen bestuurlijk draagvlak en konden toen snel verder om samen het project uit te werken.

Succesfactor 3: Unieke expertise

Wat voor toegevoegde waarde hebben waterschappen in internationale projecten? Natuurlijk: hun eeuwenlange ervaring met bestuur en uiteraard met waterbeheer. Al in de grondwet van 1848 werd de taak van het waterbeheer bij de waterschappen neergelegd. Nederlandse waterschappen ontvangen belasting direct van de burgers, wat maakt dat zij een enorme slagkracht hebben om hun watertaak goed uit te voeren en dit te continueren. Een heel handig model, dat er ook voor heeft gezorgd dat de waterschappen veel ervaring hebben opgedaan met het besturen van zo’n organisatie en het afleggen van verantwoording richting burgers.

Dit is precies waar het in internationale waterprojecten vaak aan ontbreekt. In het geval van de polder bij Semarang was de taak om het water buiten te houden, niet duidelijk bij één organisatie neergelegd. Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard heeft dan ook geadviseerd over de structuur en organisatie van het watermanagement in de polder. Het nieuw opgerichte polderbestuur functioneert nu al een paar jaar en bevat een mooie mix van vertegenwoordigers van de bevolking, professoren van universiteiten uit de regio en afgevaardigden van de gemeente.

Succesfactor 4: Frisse blik

Als medewerker van een waterschap werk je hoofdzakelijk in Nederland. Hierdoor heeft hij/zij een frisse blik én frisse moed. Dit kan een enorm voordeel zijn, uiteindelijk is elk project maatwerk en komt het op de teamleden aan om er een succes van te maken. Natuurlijk kan het ook wel eens lastig zijn dat de waterschappers weinig ervaring hebben met werken in een andere cultuur en politieke situatie. Samenwerken met NGO’s die veel expertise hebben op dat vlak, kan dan zeker synergie opleveren.

Toekomst NWB Fonds

Het NWB Fonds heeft mooie plannen voor de toekomst. Doorgaan met het ondersteunen van ambitieuze projecten van de waterschappen. En met haar opgebouwde kennis bijdragen aan de Blue Deal, een programma waarin de waterschappen, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Buitenlandse Zaken samenwerken om bij te dragen aan de Sustainable Development Goals (SDGs) op het gebied van water.

En het project in Indonesië? Dat wordt wellicht opgeschaald: er is nu ook een project gestart in Pekalongan. En dat is erg mooi, want de hele kust kampt met soortgelijke problemen als in de polder bij Semarang.  Boesberg: En met klimaatverandering en gemiddeld 8 centimeter bodemdaling per jaar, kan wat extra watermanagement geen kwaad.

En met klimaatverandering en gemiddeld 8 centimeter bodemdaling per jaar, kan wat extra watermanagement geen kwaad.”