Klimaatadaptatie – het woord van 2019?

Het planten van bomen is goed voor zowel klimaatadaptatie als klimaatmitigatie (Foto: Ivan Kmit)

Als je in google ‘klimaatadaptatie’ intypt dan zie je als je google zelf de tekst laat aanvullen, dat de meest gezochte zoekwoordencombinatie ‘klimaatadaptatie + betekenis’ is. Aha! Je bent dus niet de enige die geen idee heeft wat klimaatadaptatie inhoudt of maar een vaag vermoeden heeft. Ook ikzelf – adviseur en onderzoeker klimaatadaptatie! – keek vreemd op toen ik de term in 2015 voor het eerst hoorde. Toegegeven, toen was ik nog geen adviseur klimaatadaptatie, maar ik was wel afgestudeerd aardwetenschapper, een studie waarbij je de natuurlijke processen op en rondom het aardoppervlak bestudeert en waarbij we van alles over het klimaat en klimaatverandering hadden geleerd. Maar klimaatadaptatie, ho maar.

Maar als je er even over nadenkt is het niet zo vreemd dat de betekenis van het woord klimaatadaptatie nog niet alom bekend is, want hoewel klimaatverandering al een flinke tijd aan de gang is, is klimaatadaptatie toch iets van de laatste jaren. Waren we namelijk eerst nog in de veronderstelling/hoop dat het wel mee zou vallen met de klimaatverandering, nu realiseren we ons dat deze deels onontkoombaar is, en dat we ons wél moeten aanpassen.

De betekenis van klimaatadaptatie

En dat brengt me dan op de term klimaatadaptatie. Klimaatadaptatie betekent letterlijk: aanpassen aan het klimaat. In de context waarin het woord nu meestal wordt gebruikt gaat het om het aanpassen aan het veranderende klimaat. Wat moet je je daar bij voorstellen? Voorbeelden zijn het verhogen van dijken tegen een stijgende zeespiegel, het zorgen voor meer ruimte om grotere hoeveelheden regenwater op te vangen en het invoeren van hitteplannen om ons te wapenen tegen extreme temperaturen. Dit alles vereist een behoorlijk proces wat in Nederland de laatste jaren op gang is gekomen. Want wie betaalt de ingrepen die nodig zijn om ons aan te passen aan het klimaat? Wie is er verantwoordelijk? En wie beslist wat er gaat gebeuren? Op deze vragen zijn inmiddels in Nederland al heel wat antwoorden gevonden; de uitvoering van klimaatadaptatie vraagt nog wel om een versnelling. Een goede website voor meer informatie over het klimaatadaptatieproces is www.ruimtelijkeadaptatie.nl.

Voorbeelden van klimaatadaptatie in Nederland

In Nederland ondervinden we de gevolgen van klimaatverandering al aan den levende lijve, met piekbuien en lange, hete zomers. Wat zijn klimaatadaptatievoorbeelden in Nederland die al zijn uitgevoerd?
Wat je tot nog toe veel ziet zijn aanpassingen buiten om het vele regenwater tijdelijk op te kunnen slaan tijdens en na extreme neerslag. Een voorbeeld van zo’n aanpassing is een wadi. Dat is eigenlijk gewoon een kuil in bijvoorbeeld een grasveld. Tijdens een grote bui blijft het water daar in staan. In de dagen na de bui zakt het water langzaam de grond in.

Een ander voorbeeld van klimaatadaptatie zijn de hitteplannen. Na de hete zomers van 2003 en 2006 zijn deze ingevoerd om mensen weerbaarder te maken tegen extreme hitte.

Ben je op zoek naar meer concrete voorbeelden van klimaatadaptatie in Nederland? Kijk dan eens op Climatescan of Rainproof.

Internationale klimaatadaptatie voorbeelden

En wat gebeurt er internationaal op het gebied van klimaatadaptatie? In veel landen zijn de uitdagingen op het gebied van klimaatadaptatie vele malen groter dan in Nederland. Zo kampen veel stedelijke delta’s in Azië met overstromingen als gevolg van smeltende gletsjers, toenemende moessonregens en een stijgende zeespiegel. Voor de zogenaamde Small Islands Developing States vormt klimaatverandering een minstens zo grote bedreiging. Voor deze eilanden (bijvoorbeeld de Maldiven) is een zeespiegelstijging van slechts 1 meter al catastrofaal. Daarnaast ondervinden veel landen in de hoorn van Afrika groeiende problemen door steeds vaker terugkerende droogte.

Om deze problemen te lijf te gaan, is er veel samenwerking en ondernemerschap nodig. Een aantal landen heeft een nationale klimaatstrategie of klimaatactieplan opgesteld, maar het opnemen van klimaatadaptatie in bijvoorbeeld plannen voor de stedelijke inrichting mist nog vaak.

Wat gebeurt er al wel? Een paar voorbeelden. Op de Maldiven is een programma opgezet (gefinancierd door het UNDP) om het integraal waterbeheer te verbeteren. Er wordt daar ingezet op het verbeteren van regenwater-gevoede landbouw (rain-fed agriculture) en het verbeteren van de grondwatervoorraden. Een ander programma van de UNDP richt zich op het weerbaar zijn tegen klimaatextremen zoals droogte. Dit programma brengt risico’s in kaart en ontwikkelt early-warning systemen. Zie voor meer informatie de klimaatadaptatie website van het UNDP. Een laatste voorbeeld is het trainen van boeren in conservation farming  (naast goed voor adaptatie ook op #16 van de Drawdown top 100 meest effectieve maatregelen tegen klimaatverandering), bijvoorbeeld in Zambia.1 Met deze techniek wordt er meer water in de bodem vastgehouden, waardoor gewassen beter groeien, ook in tijden van droogte.

Atol in de Malediven. De Malediven zijn extreem kwetsbaar voor zeespiegelstijging. Foto: Jakub Gojda

Er zijn nog veel meer voorbeelden van klimaatadaptatie, op grote en kleine schaal. Lees hier hoe Just Diggit met haar projecten mens en natuur weerbaarder maakt tegen droogte. Kijk voor meer klimaatadaptatie voorbeelden in Europa bijvoorbeeld op het European Climate Adaptation Platform. of op de website van Climate-Adapt.

1 Reid, H, 2014, Climate Change and Humand Developement, Londen, 287 pp