Hoe je drinkwaterproject nog duurzamer wordt: 3 succesfactoren

Waterpomp in Tanzania (Foto: Franco Volpato)

Dat ontwikkelingswerksamenwerking een miljardenindustrie is weten we inmiddels. De risico’s die dit met zich meebrengt voor de kwaliteit van projecten zijn echter nog niet altijd ondervangen. Wat kun je doen om dit te verbeteren? In deze serie spreek ik met professionals uit de sector en destilleer ik succesfactoren. Deze keer: Acacia Water

Onderzoeks- en adviesbureau Acacia Water streeft naar duurzame toegang tot schoon en veilig water voor iedereen. Door in kaart te brengen wat de specifieke hydrologische situatie is van een gebied, zowel boven- als ondergronds, maken ze de langdurige beschikbaarheid van waterbronnen inzichtelijk. Hydroloog Sieger Burger vertelt hoe Acacia bijdraagt aan het verduurzamen en verbeteren van internationale waterprojecten.

Succesfactor 1: Start met gedegen onderzoek

In ontwikkelingssamenwerkingsprojecten worden door financierders steeds meer eisen gesteld aan de duurzaamheid van projecten; zo moeten geleverde services in projecten 15 jaar na afronding nog steeds up and running zijn. Dit is enerzijds een uitdaging op het gebied van management en commitment. Daarnaast liggen er ook grote technische uitdagingen. Doordat er te weinig aandacht is voor de huidige en toekomstige hydrologische situatie van een gebied is een langdurig functioneren van een waterproject niet gegarandeerd.  

“Een veel voorkomend probleem is dat hydrologische projecten, zoals de aanleg van waterputten, van start gaan met onvolledige of incorrecte informatie”, aldus Burger. Informatie over de geologie is van onvoldoende detail of er zijn geen recente meteorologische data beschikbaar. Volledige informatie van de geologie is noodzakelijk om goede toekomstscenario’s te maken. Bij het ontbreken van dit soort data neemt de kans van duurzaam slagen fors af. Dit is een groot probleem, ook omdat mislukte projecten mensen cynisch en wantrouwend maken over internationale samenwerkingsprojecten. Het overtuigen van de opdrachtgever dat er ruimte moet zijn voor kwaliteitsonderzoek bij aanvang van een project is dan ook van groot belang.

Succesfactor 2: Zorg dat je bekend bent met de incentives

Acacia Water maakt zich sterk om al aan het begin van een project de juiste cijfers en data boven tafel te krijgen. Bij het achterhalen en delen van informatie is wederzijds vertrouwen van groot belang. “Belangrijk is om echt zelf aan tafel te zitten, de gesprekken te voeren en daarmee te zorgen voor wederzijds vertrouwen”. Dit vertrouwen draagt bij aan de wil om oude en nieuwe data met elkaar te delen. Ook zorgt dit er voor dat achterliggende motieven voor bepaalde keuzes in het project boven tafel komen, zo vertelt Burger.

Een voorbeeld. Bij een watervoorzieningsproject staan 100 boorgaten opgenomen in het logframe, zonder dat er goede randvoorwaarden zijn opgenomen over het functioneren van de putten. Wat dan cruciaal is om te realiseren, is dat een lokaal boorbedrijf en mogelijk ook de overheid, baat hebben bij het boren van zoveel mogelijk putten, en niet per se bij de kwaliteit ervan. Dit levert een risico op voor het slagen van het project.

Het komt relatief vaak voor dat er achterliggende financiële motieven meespelen in waterprojecten. Dit komt de kwaliteit van projecten niet altijd ten goede. Net als bij het starten met onjuiste informatie kan dit dus weer een bron zijn van wantrouwen.

Water tank in Namibië

Als je echter de verschillende incentives (financiële motieven, bijv. aantal boorgaten, voorkeur voor het gebruik van een bepaalde boortechniek, etc.) goed kent, kun je hier in het begin van een project goed op sturen, zodat kwaliteit en duurzaamheid worden gegarandeerd.

Succesfactor 3: Breng flexibiliteit in je project

Veel internationale financiers en donoren werken met logframes, of gedetailleerde plannen die aan het begin van het project worden vastgesteld. Monitoring en evaluatie vindt hierbij plaats aan de hand van concrete resultaten die het liefst in getallen zijn uit te drukken. Begrijpelijk, maar dit kan juist ook contraproductief zijn. Als bijvoorbeeld het aantal zanddammen of boorgaten als een deliverable wordt genoemd en tijdens het project nieuwe informatie laat zien dat er effectievere maatregelen zijn voor de hydrologische situatie, dan is het nodig om gedurende de project implementatie logframes of plannen te wijzigen. Als dit niet mogelijk is, worden wellicht niet de juiste maatregelen geïmplementeerd, puur omdat dit al was vastgelegd. Dit draagt bij aan de kans op het mislukken van waterprojecten. Deze traditionele insteek van WASH projecten gaat dus ten koste van de effectiviteit.

Acacia Water probeert dan ook ervoor te zorgen dat er een bepaalde mate van flexibiliteit wordt ingebouwd in projecten, zodat de technisch meest geschikte oplossingen worden gebruikt – in plaats van vooraf bedachte, standaardoplossingen.

Heb je zelf eye-openers? Laat hieronder je reactie achter.

Meer tips? Lees hier over succesfactoren van waterschappen in internationale projecten

Ruimtelijke data &… De gevolgen van extreme buien

Hoog-risico gebied voor landverschuivingen, Nepal (Foto: Aliaksandr Mazurkevich)

Afgelopen zomer was het in veel landen weer raak: extreme buien. In Nepal en Sierra Leone zorgden deze buien in augustus voor hevige modderstromen, waardoor in Nepal tientallen en in Sierra Leone honderden mensen omkwamen en duizenden mensen dakloos werden. Een analyse gepubliceerd in Nature Climate Change [1] laat zien dat 20% van de extreme buien het gevolg zijn van de door de mens veroorzaakte temperatuurstijging (0.85ºC sinds de industriële revolutie). In de toekomst zullen dit soort buien – van lange duur en met een hoge intensiteit– door klimaatverandering waarschijnlijk nóg vaker voorkomen.

Hoe kunnen (ruimtelijke) data helpen om de negatieve effecten van dit soort natuurrampen te verminderen? In Nepal maar ook in veel landen elders zijn dorpen en steden vaak op locaties gebouwd met een groot risico voor landslides, bijvoorbeeld onderaan een berg of zelfs óp puinhellingen. In combinatie met te intensief en niet-duurzaam landgebruik maakt dat deze locaties erg kwetsbaar worden voor landverschuivingen. Er zijn verschillende soorten (hellingstabiliteit)modellen die de kansen op landverschuivingen en modderstromen simuleren. Belangrijke factoren die het risico op een landverschuiving bepalen zijn de hellingshoek, de mate van begroeiing en uiteraard de duur en de intensiteit van de regenval. Daarnaast blijkt dat sommige gebieden veel meer kans hebben op extreme buien dan andere; de ruimtelijke variatie als gevolg van meteorologische patronen is groot. Op deze manier kun je kaarten maken die het risico tonen van aardverschuivingen. Als je deze kaarten koppelt aan demografische data geeft dit een idee van het risico voor de mens.

Dit soort kaarten kunnen gebruikt worden om een land zoals Nepal bestendiger te maken tegen de gevolgen van extreme buien. Een mogelijke oplossing voor kwetsbare steden en dorpen is een aangepaste land- en stadsindeling, waarin beschermende structuren zoals wallen schade kunnen verminderen. Een andere maatregel is het verbeteren van land- en watermanagement bovenstrooms. Overbegrazing en (te) intensieve landbouw leiden tot een vermindering van de stabiliteit van de hellingen en zorgen voor erosie. Bovendien zorgt beter landmanagement voor een grotere infiltratie van water, wat de gevolgen van extreme buien benedenstrooms kan beperken.

Een andere manier om de schade als gevolg van dit soort natuurrampen te verminderen is het creëren van goede early-warning systems. Hierbij spelen de steeds betere en nauwkeurigere meteorologische modellen gebaseerd op satellietdata een grote rol.

Voldoende werk aan de winkel dus!

Heb je aanvullingen of opmerkingen op deze post? Ik hoor het graag; laat hieronder je comment achter of stuur mij een bericht! Volgende keer: Ruimtelijke data & … waterkwaliteit!

1 Fischer, E.M. & Knutti, R., 2016. Observed heavy precipitation increase confirms theory and early models. Nature Climate Change 6, 986-991.

 

Ruimtelijke data &… Waterzekerheid

Ruimtelijke data &… Waterzekerheid

Ernstige droogte, Kenia (Foto: Nico Smit)

Het zesde Sustainable Development Goal stelt dat in 2030 iedereen ter wereld toegang moet hebben tot schoon drinkwater. In 2015 gold dit helaas voor 9% van de wereldbevolking (zo’n 663 miljoen mensen) nog niet.1 Hiervan woont het merendeel in Afrika.

De droogte die de hoorn van Afrika trof in 2017, zorgt voor een verergering van deze situatie. Bronnen drogen op en de kwaliteit van het water holt achteruit, waardoor water-overgedragen ziektes zoals cholera zich makkelijker verspreiden. Klimaatverandering zorgt ervoor dat dit soort periodes van droogte heviger zullen zijn en vaker zullen optreden in de toekomst. Een bijkomend negatief effect is dat de bodem door de droogte extra vatbaar is voor landdegradatie, wat er voor zorgt dat áls er regen valt, dit niet effectief infiltreert, maar oppervlakkig afstroomt en erosie veroorzaakt.

Hoe kun je ruimtelijke data gebruiken om de waterzekerheid te verbeteren?

Een eerste stap is het in kaart brengen van de huidige situatie. Wat is de fysieke waterbeschikbaarheid? Oftewel, hoeveel zoet water is er beschikbaar in het oppervlakte- en grondwater? En waar bevinden zich de voorzieningen (waterputten of waterleidingen)?

Het in kaart brengen van de fysieke waterbeschikbaarheid is niet makkelijk, met name het kwantificeren van de hoeveelheid hernieuwbaar grondwater is ingewikkeld. Juist het in kaart brengen van het grondwater is in Afrika van belang, omdat volgens schattingen voor maar liefst 40% van de inwoners van Afrika grondwater de belangrijkste bron van drinkwater is.3 Uit onderzoek (en de praktijk) blijkt echter dat er lang niet overal voldoende grondwater beschikbaar is4. Een ander probleem is dat op veel plekken het grondwater op hele grote diepte zit. Vaak zijn dit soort diepe grondwater aquifers niet geschikt voor duurzaam gebruik, omdat ze niet snel genoeg worden aangevuld3. Nog een volgend probleem dat vooral speelt in de kustgebieden is dat het grondwater te zout is.

Wat betreft de watervoorzieningen zijn er op veel plekken geen waterleidingen aangelegd – sterker nog, maar 63% van de Afrikanen heeft toegang tot leidingwater.2 Vooral in rurale gebieden zijn mensen vaak afhankelijk van lokale grondwaterputten.

Waterput in de Sahara (Foto: Galyna Andrushko)

De waterbeschikbaarheid samen met de mate van bereikbaarheid van voorzieningen kan worden samengevat met de Global Water Security Index5. Deze index geeft een idee hoeveel zoet water er voor de mens toegankelijk is. Als je dit kan combineren met data over welke waterbronnen vervuild zijn, kun je in kaart brengen waar er schoon water beschikbaar is.

Als de hordes zijn genomen om de waterbeschikbaarheid en de voorzieningen in kaart te brengen, levert dit een overzicht van grote waarde. De data kunnen gebruikt worden om te zorgen voor een goede ruimtelijke verdeling van bijvoorbeeld waterputten zodat zoveel mogelijk mensen worden bereikt. Daarnaast is het uiteraard ook van belang om deze waterputten op strategische locaties te plaatsen, zodat het grondwater duurzaam wordt gebruikt, wat wil zeggen dat er onder andere niet meer grondwater wordt onttrokken dan er aangevuld kan worden. Het ruimtelijk overzicht kan ook gebruikt worden om de meest kwetsbare gebieden te identificeren. Vaak wordt hulporganisaties verweten dat ze niet goed genoeg samenwerken – met elkaar en met (regionale) overheden. Het beschikbaar hebben van de juiste data kan ook helpen daar verandering in te brengen. Daarnaast is data essentieel om heldere, meetbare doelen te stellen en vervolgens ook projecten te kunnen monitoren en evalueren.

Hoe komen we aan data?

Ruimtelijke data over waterbeschikbaarheid, voorzieningen en waterkwaliteit zijn dus essentieel. Maar hoe komen we aan die data? Data over de waterbeschikbaarheid kan worden gegenereerd met behulp van satellietbeelden en grondwatermodellen. Zo kan op een relatief grove schaal worden bepaald waar en hoeveel grondwater er is. In situ data over grondwaterdieptes kunnen helpen deze modellen te verbeteren en te valideren, maar dit soort metingen is vaak schaars. Data over voorzieningen is ook nog niet veel voorhanden, maar door mapathons en veldcampagnes zoals van het Humanitarian OpenStreetMap Team komt er steeds meer data beschikbaar. Waardevolle informatie zoals waar waterbronnen zich bevinden en of deze vervuild zijn kan op deze manier steeds beter worden ontsloten. Zie als voorbeeld onderstaande figuur, waarin alle waterputten zijn weergegeven van Somalië, een land waar de droogte dit jaar was uitgeroepen tot nationale ramp.

Wat te doen?

Er zijn dus verschillende redenen te noemen waarom het hebben en gebruiken van ruimtelijke data voor waterzekerheid belangrijk is: het creëert overzicht, wat er toe kan bijdragen dat het (grond)water duurzaam wordt onttrokken. Ook kan het helpen overheden of organisaties helpen bij het selecteren van aandachtsgebieden.

Grondwaterputten in Somalië

In Somalië is zowel de fysieke water beschikbaarheid als de toegang tot water (waterputten/leidingwater) zeer laag. Samen zorgt dit voor een zeer lage Global Water Security Index. Bovenstaande figuur toont alle in kaart gebrachte waterputten in Somalië van openstreetmap. De dichtheid van de in kaart gebrachte waterputten varieert van 0 tot maximaal 0.05 per km2. Op openstreetmap is geen informatie aanwezig over de locaties van waterleidingen (zover ik weet), maar dit zal voornamelijk in de grotere steden zijn. Hoewel bovenstaande data hoogst waarschijnlijk onvolledig zijn, geeft het in elk geval aanknopingspunten voor te ondernemen actie, zoals nagaan of deze putten functioneren en of de waterkwaliteit voldoende is.

Heb je aanvullingen of opmerkingen op deze post? Ik hoor het graag; laat hieronder je comment achter of stuur mij een bericht! Volgende keer: ruimtelijke data & … de gevolgen van extreme buien

1 http://www.un.org/sustainabledevelopment/water-and-sanitation/

2 Afrobarometer Round 6. New data from across Africa. Building on progress: Infrastructure development still a major challenge in Africa

3 http://www.ascleiden.nl/content/webdossiers/water-africa

4 Edmunds, W.K. (2012). Limits to the availability of groundwater in Africa. Environmental Research Letters 7.

5 Gain et al. (2016). Measuring global water security towards sustainable development goals. Environmental Research Letters 11.